Από τις 7 Ιουλίου 2026, όλα τα νέα επιβατικά αυτοκίνητα και βαν που πωλούνται στην Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να ενσωματώνουν περισσότερα συστήματα ασφαλείας στον βασικό τους εξοπλισμό. Στα χαρτιά, ο στόχος είναι σωστός και δύσκολα μπορεί να τον αμφισβητήσει κανείς. Λιγότερα τροχαία, περισσότερη προστασία για πεζούς και ποδηλάτες, πιο ασφαλή αυτοκίνητα και καλύτερη πρόληψη σε καταστάσεις κινδύνου. Μόνο που πίσω από κάθε νέα υποχρέωση, αρχίζει να φαίνεται και κάτι άλλο. Το αυτοκίνητο γίνεται όλο και λιγότερο μέσο προσωπικής ελευθερίας και όλο και περισσότερο μια συσκευή που επιτηρεί, προειδοποιεί, παρεμβαίνει και τελικά αποφασίζει μαζί σου ή και πριν από εσένα. Τα νέα μέτρα περιλαμβάνουν πιο εξελιγμένα συστήματα αυτόνομου φρεναρίσματος έκτακτης ανάγκης, με δυνατότητα αναγνώρισης όχι μόνο οχημάτων, αλλά και πεζών και ποδηλατών. Προβλέπονται επίσης συστήματα που παρακολουθούν την προσοχή του οδηγού, ώστε να αντιλαμβάνονται αν κοιτάζει αλλού ή αν έχει αφαιρεθεί, στέλνοντας άμεσες προειδοποιήσεις. Παράλληλα, οι κατασκευαστές καλούνται να βελτιώσουν την ορατότητα προς τα εμπρός, να μειώσουν τα τυφλά σημεία και να περάσουν τα αυτοκίνητά τους από αυστηρότερες δοκιμές, ακόμη και σε επίπεδο φθαρμένων ελαστικών. Όλα αυτά ακούγονται λογικά. Και σε αρκετές περιπτώσεις είναι. Κανείς σοβαρός άνθρωπος δεν μπορεί να είναι εναντίον ενός συστήματος που θα φρενάρει το αυτοκίνητο όταν ένας πεζός πεταχτεί μπροστά του ή όταν ο οδηγός αφαιρεθεί για ένα κρίσιμο δευτερόλεπτο. Το πρόβλημα δεν βρίσκεται στην ύπαρξη της τεχνολογίας. Βρίσκεται στο ότι κάθε νέα τεχνολογία ασφαλείας έρχεται πλέον ως υποχρεωτική, όχι ως επιλογή. Και όσο οι υποχρεώσεις συσσωρεύονται, τόσο ο οδηγός περνά σε δεύτερο ρόλο. Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η συζήτηση που ανοίγει για ένα μελλοντικό δορυφορικό σύστημα περιορισμού της ταχύτητας. Σύμφωνα με τις προτάσεις που εξετάζονται, τα νέα αυτοκίνητα θα μπορούσαν να εξοπλίζονται με συστήματα περιορισμού ισχύος, τα οποία θα ελέγχονται εξ αποστάσεως.

Με χρήση GPS, δικτύων 5G και καμερών αναγνώρισης πινακίδων ορίων ταχύτητας, το αυτοκίνητο θα εντοπίζει πού βρίσκεται και θα μειώνει αυτόματα την ταχύτητα όταν μπαίνει σε περιοχή με χαμηλότερο όριο. Η εγκατάσταση ενός τέτοιου συστήματος θα μπορούσε να γίνει υποχρεωτική έως το 2030, αν και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει πως οι σχετικές συζητήσεις βρίσκονται ακόμη σε διερευνητικό στάδιο. Εδώ όμως η γραμμή αρχίζει να λεπταίνει επικίνδυνα. Άλλο πράγμα είναι ένα αυτοκίνητο να σε προειδοποιεί ότι κινείσαι γρήγορα και άλλο να έχει τη δυνατότητα να κόβει μόνο του την ισχύ, επειδή ένα σύστημα αποφάσισε πως ξέρει καλύτερα από εσένα. Σήμερα η δικαιολογία είναι η ταχύτητα. Αύριο μπορεί να είναι η ζώνη, η ώρα, η περιοχή, η κυκλοφορία, οι εκπομπές ρύπων ή οτιδήποτε άλλο μπορεί να ενταχθεί κάτω από την ομπρέλα της ασφάλειας, της προστασίας ή της βιωσιμότητας. Το αυτοκίνητο είχε πάντα ευθύνη. Δεν ήταν ποτέ απόλυτη ελευθερία χωρίς κανόνες. Όμως ήταν μια πράξη εμπιστοσύνης στον οδηγό. Του έδινε δυνατότητες και τον άφηνε να αναλάβει την ευθύνη των επιλογών του. Η νέα λογική δείχνει να κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση. Αντί να εκπαιδεύσει καλύτερα τον οδηγό, τον αντιμετωπίζει σαν μόνιμο ύποπτο λάθους. Αντί να βελτιώσει τους δρόμους, φορτώνει ακόμη περισσότερη επιτήρηση στο αυτοκίνητο. Αντί να τιμωρεί την πραγματικά επικίνδυνη συμπεριφορά, βάζει όλους στο ίδιο ψηφιακό κλουβί. Η ασφάλεια είναι πολύ σοβαρή υπόθεση για να χρησιμοποιείται ως εύκολο επιχείρημα υπέρ κάθε νέου περιορισμού. Γιατί ένα αυτοκίνητο που φρενάρει για να σώσει μια ζωή είναι πρόοδος. Ένα αυτοκίνητο που μπορεί να ελέγχεται από μακριά, να κόβει ταχύτητα και να αποφασίζει αντί για τον οδηγό, είναι κάτι πολύ διαφορετικό. Και εκεί η Ευρώπη πρέπει να προσέξει. Γιατί η τεχνολογία που ξεκινά ως βοήθεια, μπορεί πολύ εύκολα να καταλήξει σε επιτήρηση με τέσσερις τροχούς.