Κάθε χρόνο, 10 έως 12 εκατομμύρια οχήματα καταλήγουν ως «απόβλητα» στην Ευρώπη. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η πλημμελής διαχείρισή τους προκαλεί περιβαλλοντικά προβλήματα και οδηγεί στην οικονομική απώλεια εκατομμυρίων τόνων υλικών που δεν επαναχρησιμοποιούνται. Ο νέος και αυστηρότερος κανονισμό για τα Οχήματα στο Τέλος του Κύκλου Ζωής τους (End-of-Life Vehicle Regulation), ο οποίος τέθηκε σε ισχύ στις 13 Αυγούστου αλλάζει ριζικά τον τρόπο σχεδιασμού, κατασκευής και απόσυρσης των αυτοκινήτων.

Τι αλλάζει στα νέα οχήματα

Ο κανονισμός 2026/1738 συγχωνεύει δύο οδηγίες που χρονολογούνται από το 2000 και το 2005 σε έναν ενιαίο, άμεσα εφαρμοστέο νόμο, που καλύπτει πλήρως τον κύκλο ζωής των οχημάτων. Οι περισσότερες υποχρεώσεις του θα αρχίσουν να εφαρμόζονται από την 1η Σεπτεμβρίου 2028, ενώ οι αυστηρότερες προθεσμίες τοποθετούνται στη δεκαετία του 2030.

Πιο συγκεκριμένα, ο πρώτος δεσμευτικός στόχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αφορά τη χρήση ανακυκλωμένου πλαστικού στα νέα οχήματα. Από την 1η Σεπτεμβρίου 2032, κάθε νέο επιβατικό αυτοκίνητο και ελαφρύ επαγγελματικό όχημα που λαμβάνει έγκριση τύπου στην ΕΕ θα πρέπει να περιέχει τουλάχιστον 15% ανακυκλωμένο πλαστικό. Το ποσοστό αυτό αυξάνεται στο 25% από την 1η Σεπτεμβρίου 2036, ενώ τουλάχιστον το 20% του ανακυκλωμένου υλικού θα πρέπει να προέρχεται από οχήματα που έχουν ήδη αποσυρθεί, δημιουργώντας έναν πραγματικό κύκλο επαναχρησιμοποίησης υλικών.

Παράλληλα, ο νέος κανονισμός εισάγει νέες απαιτήσεις για τον σχεδιασμό, την αποσυναρμολόγηση, την ανακύκλωση αλλά και τις εξαγωγές οχημάτων στο τέλος της ζωής τους, με στόχο μια περισσότερο κυκλική οικονομία στην ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία.

Σε μεταγενέστερο στάδιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει επίσης να αποφασίσει εάν θα θέσει στόχους για ανακυκλωμένο χάλυβα, αλουμίνιο, μαγνήσιο και κρίσιμες πρώτες ύλες, με βάση μελέτη που αναμένεται μέσα σε έναν χρόνο από την έναρξη ισχύος του κανονισμού.

Μεγαλύτερη ευθύνη στους κατασκευαστές

Από τον Σεπτέμβριο του 2029 οι αυτοκινητοβιομηχανίες θα υποχρεούνται να παρέχουν σαφείς οδηγίες για την αφαίρεση και την αντικατάσταση εξαρτημάτων, ώστε να διευκολύνονται η αποσυναρμολόγηση, η επαναχρησιμοποίηση και η ανακύκλωσή τους. Ταυτόχρονα, οι αυτοκινητοβιομηχανίες θα έχουν μεγαλύτερη οικονομική και οργανωτική ευθύνη για τα οχήματα που διαθέτουν στην αγορά όταν αυτά φτάσουν στο τέλος της ζωής τους, ώστε να χρηματοδοτείται επαρκώς η συλλογή, η αποσυναρμολόγηση και η επεξεργασία τους.

Το νέο σύστημα επιδιώκει τη στενότερη συνεργασία μεταξύ κατασκευαστών, επιχειρήσεων αποσυναρμολόγησης και ανακυκλωτών, ώστε να ανακτώνται περισσότερα υλικά και σε υψηλότερη ποιότητα.

Περιορισμοί στις εξαγωγές

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, περίπου 3,5 εκατ. οχήματα εξαφανίζονται κάθε χρόνο από τα ευρωπαϊκά μητρώα χωρίς σαφή εικόνα για την τύχη τους, καθώς μέρος τους εξάγεται ή διαλύεται παράνομα. Οι νέοι κανόνες ενισχύουν τους σχετικούς ελέγχους, ενώ θεσπίζονται σαφέστερα κριτήρια για το πότε ένα όχημα θεωρείται μεταχειρισμένο και πότε έχει πλέον καταστεί «απόβλητο».

Από τα μέσα του 2031, εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης θα μπορούν να εξάγονται μόνο οχήματα που είναι κατάλληλα για κυκλοφορία. Ένα αυτοκίνητο που έχει χαρακτηριστεί όχημα στο τέλος του κύκλου ζωής του θα πρέπει να οδηγείται σε εξουσιοδοτημένη εγκατάσταση επεξεργασίας και δεν θα μπορεί να εξάγεται ή να μεταπωλείται ως κανονικό μεταχειρισμένο όχημα. Το συγκεκριμένο μέτρο αποσκοπεί στον περιορισμό της πρακτικής κατά την οποία παλιά και ακατάλληλα για κυκλοφορία αυτοκίνητα εξάγονται σε τρίτες χώρες και δηλώνονται ως μεταχειρισμένα.