Η Ελλάδα περνά σε μια νέα φάση παρακολούθησης των δημόσιων υποδομών, με το έργο «Έξυπνες Γέφυρες Περιφερειών» να βρίσκεται πλέον στο 80% της υλοποίησής του. Το πρόγραμμα αφορά την εγκατάσταση συστημάτων παρακολούθησης και καταγραφής της κατάστασης 390 γεφυρών σε όλη τη χώρα, με στόχο να υπάρχει εικόνα σε πραγματικό χρόνο για κρίσιμες υποδομές που μέχρι σήμερα ελέγχονταν κυρίως περιοδικά και αποσπασματικά. Το έργο υλοποιείται από το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος μέσω συμφωνίας πλαίσιο και καλύπτει και τις 13 Περιφέρειες της χώρας. Η πορεία του προγράμματος παρουσιάστηκε στη Βουλή από τον υφυπουργό Υποδομών και Μεταφορών Νίκο Ταχιάο, ο οποίος ανέφερε ότι οι έξι εκτελεστικές συμβάσεις που έχουν ήδη υπογραφεί προχωρούν σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Η ολοκλήρωση του φυσικού αντικειμένου αναμένεται έως τις 30 Ιουνίου 2026. Η ουσία του προγράμματος δεν είναι μόνο η τοποθέτηση αισθητήρων πάνω σε γέφυρες. Είναι η δημιουργία ενός πιο οργανωμένου τρόπου εποπτείας, ώστε η κατάσταση κάθε υποδομής να μπορεί να καταγράφεται συστηματικά και να δίνει έγκαιρα ενδείξεις για φθορές, καταπονήσεις ή ανάγκη παρέμβασης. Σε μια χώρα με έντονο ανάγλυφο, μεγάλο αριθμό γεφυρών και υποδομές διαφορετικών ηλικιών, η μετάβαση από τον περιστασιακό έλεγχο στη συνεχή παρακολούθηση έχει πρακτική σημασία για την ασφάλεια και τη συντήρηση. Το σύστημα θα είναι διαλειτουργικό με τα υπόλοιπα ψηφιακά εργαλεία που αναπτύσσει το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών, όπως το Μητρώο Δημοσίων Υποδομών και το Μητρώο Γεφυρών. Αυτό σημαίνει ότι τα δεδομένα των «Έξυπνων Γεφυρών» δεν θα λειτουργούν απομονωμένα, αλλά θα εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο καταγραφής και διαχείρισης των υποδομών. Η αξία αυτής της σύνδεσης είναι μεγάλη, γιατί επιτρέπει καλύτερο σχεδιασμό συντηρήσεων, προτεραιοποίηση έργων και πιο ξεκάθαρη εικόνα για το ποιος φορέας έχει ευθύνη για κάθε γέφυρα. Το ζήτημα της ευθύνης είναι από τα πιο κρίσιμα. Ο Νίκος Ταχιάος τόνισε ότι ο έλεγχος των γεφυρών θα γίνει πλέον συστηματικός και ότι οι φορείς που έχουν την ευθύνη τους θα είναι υπόλογοι για την κατάστασή τους. Αυτό αφορά κυρίως τις Περιφέρειες, οι οποίες έχουν την ευθύνη για την πλειονότητα των γεφυρών της χώρας. Μετά την ολοκλήρωση του έργου θα ακολουθήσει συνεργασία και διαβούλευση μαζί τους, ώστε να οργανωθεί η πλήρης λειτουργία του συστήματος στην πράξη.

Η ανάγκη για τέτοιο μηχανισμό γίνεται πιο έντονη όσο οι υποδομές γερνούν. Μια γέφυρα δεν χρειάζεται συντήρηση μόνο όταν εμφανίσει εμφανές πρόβλημα. Η φθορά μπορεί να εξελίσσεται σταδιακά, από τις αρθρώσεις και τα εφέδρανα μέχρι τον οπλισμό, το σκυρόδεμα, τα μεταλλικά στοιχεία και τις επιδράσεις από φορτία, νερό, θερμοκρασίες ή σεισμική δραστηριότητα. Η έγκαιρη παρακολούθηση μπορεί να μειώσει το κόστος επέμβασης, γιατί ένα πρόβλημα που εντοπίζεται νωρίς αντιμετωπίζεται πιο εύκολα από μια βλάβη που έχει ήδη προχωρήσει. Το πρόγραμμα φέρνει και μια διαφορετική λογική στη συντήρηση των έργων. Για χρόνια, το μεγαλύτερο βάρος έπεφτε στην κατασκευή νέων υποδομών, ενώ η βαριά συντήρηση των υπαρχόντων έργων συχνά έμενε πίσω. Η νέα προσέγγιση αναγνωρίζει ότι το κόστος ενός δρόμου ή μιας γέφυρας δεν τελειώνει με την παράδοση του έργου. Αντίθετα, αυξάνεται όσο η υποδομή παλιώνει και όσο δεν υπάρχει οργανωμένη παρακολούθηση της κατάστασής της. Οι «Έξυπνες Γέφυρες» δεν σημαίνουν ότι όλες οι γέφυρες θα επισκευάζονται αυτόματα ούτε ότι κάθε πρόβλημα θα λύνεται άμεσα. Σημαίνουν όμως ότι το κράτος και οι αρμόδιοι φορείς θα έχουν καλύτερη εικόνα για το πού πρέπει να δοθεί προτεραιότητα. Σε ένα δίκτυο με εκατοντάδες κρίσιμες υποδομές, αυτό μπορεί να κάνει τη διαφορά ανάμεσα σε μια προληπτική επέμβαση και σε μια καθυστερημένη αντίδραση όταν το πρόβλημα έχει ήδη γίνει σοβαρό. Το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος έχει κεντρικό ρόλο στην υλοποίηση, καθώς διαθέτει την τεχνική γνώση και την επιστημονική επάρκεια για την ανάπτυξη ενός τόσο απαιτητικού συστήματος. Παράλληλα, η δημιουργία της Διοικητικής Αρχής Γεφυρών και η διαμόρφωση θεσμικού πλαισίου για τη συστηματική παρακολούθηση των γεφυρών δείχνουν ότι το έργο δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως τεχνική εγκατάσταση, αλλά ως μέρος ενός ενιαίου μηχανισμού εποπτείας. Το κρίσιμο σημείο θα είναι η συνέχεια μετά την εγκατάσταση. Οι αισθητήρες και τα συστήματα παρακολούθησης έχουν αξία μόνο αν τα δεδομένα αξιοποιούνται, αν υπάρχει μηχανισμός αξιολόγησης, αν οι αρμόδιοι φορείς ανταποκρίνονται και αν οι αναγκαίες εργασίες συντήρησης χρηματοδοτούνται εγκαίρως. Διαφορετικά, ακόμη και το πιο σύγχρονο ψηφιακό σύστημα κινδυνεύει να γίνει απλώς μια βάση δεδομένων χωρίς πρακτικό αποτέλεσμα. Το γεγονός ότι το πρόγραμμα έχει φτάσει στο 80% δείχνει πως η χώρα πλησιάζει στην ολοκλήρωση μιας σημαντικής τεχνικής και θεσμικής αλλαγής. Η παρακολούθηση 390 γεφυρών σε πραγματικό χρόνο δεν λύνει από μόνη της όλα τα προβλήματα των υποδομών, αλλά δημιουργεί το απαραίτητο υπόβαθρο για πιο σοβαρή συντήρηση, καλύτερο έλεγχο και σαφέστερη κατανομή ευθυνών. Για τους οδηγούς, το όφελος δεν θα φαίνεται απαραίτητα στην καθημερινή διαδρομή. Θα φαίνεται όμως εκεί όπου έχει τη μεγαλύτερη αξία: στην πρόληψη, στην ασφάλεια και στην αποφυγή προβλημάτων πριν αυτά γίνουν κρίσιμα.