Η Εγνατία Οδός μπαίνει σε μια περίοδο παρατεταμένης ταλαιπωρίας, με κλειστές λωρίδες, περιορισμούς στις σήραγγες και ειδικά μέτρα ενόψει καλοκαιριού. Το πρόβλημα δεν είναι πρόσκαιρο. Αφορά την πιστοποίηση των σηράγγων, την ασφάλεια των διελεύσεων και τη βαριά συντήρηση ενός άξονα που παραδόθηκε σταδιακά στην κυκλοφορία, αλλά δεν έφτασε ποτέ ενιαία στο επίπεδο που απαιτεί σήμερα το ευρωπαϊκό πλαίσιο. Το ζήτημα ξέσπασε με οξύτητα μετά την έναρξη της παραχώρησης της Εγνατίας Οδού και την επιβολή περιορισμών στις σήραγγες. Στην πράξη, οι οδηγοί βρέθηκαν αντιμέτωποι με μειωμένες λωρίδες κυκλοφορίας, χαμηλότερα όρια ταχύτητας, συμφόρηση σε κρίσιμα περάσματα και σοβαρές καθυστερήσεις σε περιόδους αυξημένης κίνησης. Η εικόνα του Πάσχα λειτούργησε ως προειδοποίηση για όσα μπορεί να ακολουθήσουν το καλοκαίρι, όταν ο άξονας εξυπηρετεί μεγάλο μέρος της κίνησης προς Ηπειρο, Μακεδονία, Θράκη, Χαλκιδική, λιμάνια και συνοριακούς σταθμούς. Η ουσία βρίσκεται στις σήραγγες. Με βάση τα στοιχεία που έχουν παρουσιαστεί δημόσια, δεκάδες σήραγγες της Εγνατίας λειτουργούν χωρίς την απαιτούμενη πιστοποίηση για το ισχύον πλαίσιο ασφαλείας. Το θέμα αφορά κυρίως τη διέλευση οχημάτων που μεταφέρουν επικίνδυνα φορτία, αλλά οι επιπτώσεις του αγγίζουν ολόκληρη την κυκλοφορία. Για να δοθεί πλήρης πιστοποίηση απαιτούνται παρεμβάσεις σε πυρασφάλεια, εξαερισμό, διαχείριση καπνού, φωτισμό ασφαλείας, συστήματα παρακολούθησης, εξόδους διαφυγής και συνολική επιχειρησιακή ετοιμότητα. Ο υφυπουργός Υποδομών και Μεταφορών, Νίκος Ταχιάος, έχει περιγράψει το πρόβλημα με τρόπο που δεν αφήνει περιθώριο για ωραιοποίηση. Η πιστοποίηση δεν παρουσιάζεται ως απλή γραφειοκρατική εκκρεμότητα, αλλά ως τεχνικό και θεσμικό ζήτημα ασφάλειας.

Στη Βουλή ανέφερε ότι υπάρχουν 69 σήραγγες άνω των 500m που δεν καλύπτουν το ευρωπαϊκό πλαίσιο που τέθηκε σε ισχύ το 2007 για την πυρασφάλεια και τα επικίνδυνα φορτία. Παράλληλα, παραδέχθηκε ότι για να γίνουν οι απαραίτητες εργασίες θα χρειαστεί σε αρκετές περιπτώσεις να κλείνει ο ένας κλάδος σήραγγας και η κυκλοφορία να γίνεται με αμφιδρόμηση στον άλλο. Αυτό είναι και το πιο δύσκολο κομμάτι. Η Εγνατία Οδός, ειδικά στα ορεινά τμήματα της Πίνδου, δεν έχει ουσιαστικό παράπλευρο δίκτυο που να μπορεί να σηκώσει με ασφάλεια τον κυκλοφοριακό φόρτο. Ο ίδιος ο Ταχιάος έχει αναφέρει ότι μόνο οι διελεύσεις φορτηγών με επικίνδυνα φορτία υπολογίζονται περίπου στις 140 ημερησίως. Αν αυτά περνούσαν συγκεντρωμένα, θα απαιτούνταν διακοπή της κυκλοφορίας για ώρες, ενώ τα ΙΧ θα έπρεπε να εκτραπούν σε ένα δίκτυο που πρακτικά δεν υπάρχει. Επομένως, το υπουργείο αναζητά λύση που να επιτρέπει εργασίες χωρίς πλήρη αποκοπή του άξονα. Για το καλοκαίρι, η κατάσταση δεν αναμένεται να λυθεί. Αντίθετα, ο σχεδιασμός κινείται προς προσωρινή διαχείριση της κρίσης. Στο τραπέζι βρίσκεται η εφαρμογή μέτρων αντίστοιχων με αυτά που ισχύουν σε άλλους αυτοκινητοδρόμους, με περιορισμό της κυκλοφορίας φορτηγών τα Σαββατοκύριακα, ώστε να μειωθεί η πίεση στις μαζικές μετακινήσεις. Αυτό δεν εξαφανίζει το πρόβλημα. Απλώς επιχειρεί να κρατήσει την κυκλοφορία σε λειτουργικά επίπεδα, ειδικά στο τμήμα από Ηγουμενίτσα προς Θεσσαλονίκη, όπου η θερινή κίνηση είναι κρίσιμη. Ηδη υπάρχουν παραδείγματα που δείχνουν τη διάρκεια του ζητήματος. Στη σήραγγα Συμβόλου «Νικόλαος Μάρτης» στην Εγνατία Οδό, οι προσωρινές κυκλοφοριακές ρυθμίσεις παρατάθηκαν έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026. Το μέτρο περιλαμβάνει αποκλεισμό μίας λωρίδας ανά κατεύθυνση, όριο 60km/h, μεγαλύτερες αποστάσεις ασφαλείας και λειτουργία της κλειστής λωρίδας ως λωρίδας έκτακτης ανάγκης. Η συγκεκριμένη περίπτωση δείχνει ότι οι περιορισμοί δεν είναι ζήτημα λίγων εβδομάδων.

Το συνολικό χρονοδιάγραμμα είναι ακόμη πιο βαρύ. Οι μελέτες αναβάθμισης πρέπει να εγκριθούν, οι εργασίες να οργανωθούν ανά σήραγγα και η κυκλοφορία να παραμείνει, όσο γίνεται, ανοιχτή. Οι παρεμβάσεις για το σύνολο των σηράγγων μπορεί να απαιτήσουν έως και τρία χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι η πλήρης λύση δεν πρέπει να αναμένεται μέσα στο 2026. Το πιθανότερο σενάριο είναι μια μεταβατική περίοδος με συνεχείς ρυθμίσεις, σταδιακά έργα και τοπικές δυσκολίες, μέχρι να ολοκληρωθεί η πιστοποίηση και η βαριά συντήρηση. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι περιορισμοί είναι αναγκαίοι για λόγους ασφάλειας και ότι η παραχώρηση ανοίγει τον δρόμο για επενδύσεις αναβάθμισης. Η άλλη πλευρά του προβλήματος είναι ότι οι οδηγοί πληρώνουν διόδια για έναν άξονα που σε αρκετά σημεία λειτουργεί με μειωμένη ικανότητα. Η σύμβαση, όπως έχει παρουσιαστεί, δεν επιτρέπει εύκολη μείωση διοδίων, ενώ τα έσοδα θεωρούνται απαραίτητα για τη λειτουργία και την αναβάθμιση του δρόμου. Αυτό όμως δεν αναιρεί την πραγματικότητα για τον χρήστη, ο οποίος πληρώνει κανονικά και κινείται με περιορισμούς. Η Εγνατία Οδός δεν αντιμετωπίζει ένα απλό εργοταξιακό πρόβλημα. Αντιμετωπίζει το κόστος μιας μεγάλης εκκρεμότητας που έμεινε για χρόνια κάτω από την επιφάνεια. Τώρα που η ευθύνη λειτουργίας πέρασε σε νέο καθεστώς και οι απαιτήσεις ασφαλείας εφαρμόζονται αυστηρότερα, οι αδυναμίες βγήκαν μπροστά. Το καλοκαίρι θα είναι περίοδος δοκιμής για οδηγούς, μεταφορείς και παραχωρησιούχο. Η οριστική λύση θα έρθει μόνο με πιστοποιημένες σήραγγες και ολοκληρωμένη αναβάθμιση. Μέχρι τότε, η Εγνατία θα συνεχίσει να λειτουργεί, αλλά όχι χωρίς τίμημα σε χρόνο, άνεση και κυκλοφοριακή αξιοπιστία.