Το κοινωνικό leasing αποτελεί το νέο πρόγραμμα επιδοτούμενης μακροχρόνιας μίσθωσης ηλεκτρικών αυτοκινήτων για νοικοκυριά που δυσκολεύονται να καλύψουν τις καθημερινές ανάγκες μετακίνησής τους. Στις 27 Αυγούστου 2026 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε το ελληνικό Κοινωνικό Σχέδιο για το Κλίμα, συνολικού ύψους 4,77 δισ. ευρώ για την περίοδο από το 2026 έως το 2032. Από αυτά, 165,3 εκατ. ευρώ προορίζονται για το κοινωνικό leasing, με στόχο να αποκτήσουν πρόσβαση σε ηλεκτρικό ΙΧ 15.000 μεταφορικά ευάλωτα νοικοκυριά. Η κρατική ενίσχυση θα καλύπτει σημαντικό μέρος του κόστους της μίσθωσης και ο δικαιούχος θα πληρώνει μηνιαίο μίσθωμα έως 150€ για τέσσερα χρόνια. Το αυτοκίνητο θα επιλέγεται από προκαθορισμένο κατάλογο προσιτών μοντέλων μηδενικών εκπομπών, ο οποίος δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί. Το νεότερο πλαίσιο προβλέπει μέγιστη ενίσχυση 12.500€, με πρόσθετη επιδότηση 1.500€ για ευάλωτο νοικοκυριό στο οποίο υπάρχει άτομο με αναπηρία. Το ποσό δεν θα καταβάλλεται ως μετρητά στον πολίτη, αλλά θα μειώνει το συνολικό κόστος της σύμβασης leasing. Με βάση το ανώτατο μίσθωμα, η συμμετοχή του νοικοκυριού μπορεί να φτάσει τα 7.200€ σε 48 μήνες, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε σύμβαση θα έχει το ίδιο κόστος. Η τελική τιμή θα εξαρτάται από το μοντέλο, το ύψος της επιδότησης και τους όρους που θα περιλαμβάνονται στη σύμβαση. Το πρόγραμμα δεν έχει ανοίξει ακόμη και δεν υπάρχει ενεργή πλατφόρμα αιτήσεων. Η δεσμευτική ευρωπαϊκή απόφαση προβλέπει ότι η πρόσκληση και ο οδηγός εφαρμογής πρέπει να εκδοθούν έως το τέλος του πρώτου τριμήνου του 2027.

Δικαιούχοι δεν θα είναι γενικά όλοι οι πολίτες με χαμηλό εισόδημα, αλλά όσοι χαρακτηρίζονται μεταφορικά ευάλωτοι. Σε αυτή την κατηγορία εντάσσονται νοικοκυριά που αδυνατούν να καλύψουν το κόστος ιδιωτικής ή δημόσιας μετακίνησης, δεν διαθέτουν επαρκείς συγκοινωνιακές επιλογές ή εξαρτώνται από το αυτοκίνητο για την πρόσβαση στην εργασία, στην εκπαίδευση, στην υγεία και στις βασικές υπηρεσίες. Το εισόδημα θα αποτελεί βασικό κριτήριο, αλλά θα συνδυάζεται με την οικογενειακή κατάσταση, την αναπηρία, τον τόπο κατοικίας και την πραγματική διαθεσιμότητα δημόσιων μεταφορών. Μεγαλύτερη βαρύτητα αναμένεται να έχουν οι κάτοικοι νησιωτικών, ορεινών και απομακρυσμένων περιοχών, οι μονογονεϊκές και πολύτεκνες οικογένειες, τα άτομα με αναπηρία, οι ηλικιωμένοι και άλλες ομάδες με αυξημένες ανάγκες μετακίνησης. Στην αρχική εθνική παρουσίαση αναφέρθηκαν ενδεικτικά εισοδηματικά όρια από 10.500€ για μονοπρόσωπο νοικοκυριό έως 36.400€ για πολύτεκνη οικογένεια με μέλος που έχει αναπηρία. Τα συγκεκριμένα ποσά δεν αποτελούν ακόμη τον τελικό πίνακα επιλεξιμότητας, καθώς μπορούν να επικαιροποιηθούν πριν από την πρόσκληση. Η επιλογή αναμένεται να γίνεται μέσω του Μητρώου Ενεργειακής Στήριξης Νοικοκυριών, στο οποίο θα διασταυρώνονται φορολογικά, κοινωνικά και γεωγραφικά στοιχεία. Δεν έχει ανακοινωθεί αν η προτεραιότητα θα καθορίζεται με μοριοδότηση, σειρά υποβολής ή συνδυασμό των δύο. Το πρόγραμμα προβλέπει σταδιακή ανάπτυξη, με 3.000 μισθωμένα αυτοκίνητα έως το δεύτερο τρίμηνο του 2028, 9.000 έως το δεύτερο τρίμηνο του 2029 και 15.000 έως το τέλος του 2031. Τουλάχιστον το 15% των συμβάσεων πρέπει να συνδέεται είτε με αυξημένη ενίσχυση ειδικών κοινωνικών ομάδων είτε με πρόσθετη επιδότηση απόσυρσης παλαιού αυτοκινήτου. Η απόσυρση, επομένως, δεν έχει οριστεί ως υποχρεωτική για όλους τους δικαιούχους.

Στο κοινωνικό leasing θα εντάσσονται επιβατικά αυτοκίνητα μηδενικών εκπομπών, κάτι που στην πράξη σημαίνει αμιγώς ηλεκτρικά μοντέλα και όχι συμβατικά υβριδικά ή επαναφορτιζόμενα υβριδικά. Η λίστα των αυτοκινήτων, τα όρια λιανικής τιμής, η χωρητικότητα της μπαταρίας και οι απαιτήσεις αυτονομίας δεν έχουν οριστικοποιηθεί. Δεν έχει επίσης ανακοινωθεί αν θα γίνονται δεκτά μεταχειρισμένα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, αν και ο μέχρι τώρα σχεδιασμός παραπέμπει κυρίως σε καινούργια οχήματα από εγκεκριμένο κατάλογο. Το σημαντικότερο ανοικτό ζήτημα αφορά όσα θα περιλαμβάνει το μίσθωμα των 150€. Σε μία τυπική σύμβαση leasing μπορεί να χρεώνονται χωριστά η ασφάλιση, η συντήρηση, τα ελαστικά, η οδική βοήθεια, η αντικατάσταση αυτοκινήτου και οι υπερβάσεις του ετήσιου ορίου χιλιομέτρων. Μέχρι να δημοσιευθεί ο οδηγός, δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο ότι τα 150€ θα αποτελούν την τελική συνολική μηνιαία επιβάρυνση. Άγνωστο παραμένει αν θα απαιτείται προκαταβολή ή εγγύηση, αν οι εταιρείες leasing θα πραγματοποιούν πιστοληπτικό έλεγχο, ποιο θα είναι το επιτρεπόμενο όριο χιλιομέτρων και τι θα συμβαίνει σε περίπτωση ανεργίας, αδυναμίας πληρωμής, κλοπής, ολικής καταστροφής ή πρόωρης διακοπής. Αντίστοιχα, δεν έχει κατοχυρωθεί δικαίωμα εξαγοράς του αυτοκινήτου μετά την τετραετία. Η κυβέρνηση έχει αναφέρει ότι θα υπάρξει μέριμνα για πιθανή απόκτησή του, αλλά αυτό δεν ισοδυναμεί με εγγυημένη μεταβίβαση. Εφόσον προβλεφθεί εξαγορά, η σύμβαση θα πρέπει να προσδιορίζει από την αρχή την υπολειμματική αξία, ώστε ο δικαιούχος να γνωρίζει το συνολικό ποσό που θα χρειαστεί. Διαφορετικά, μετά τους 48 μήνες το αυτοκίνητο θα επιστρέφεται στην εταιρεία leasing, η οποία θα εξακολουθεί να είναι ο ιδιοκτήτης του.

Η επιτυχία του προγράμματος θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη φόρτιση και από το πραγματικό κόστος χρήσης. Ένα ηλεκτρικό αυτοκίνητο μπορεί να περιορίσει σημαντικά τις δαπάνες ενέργειας και συντήρησης όταν φορτίζεται σε οικιακή παροχή, όμως το οικονομικό πλεονέκτημα μειώνεται για όσους εξαρτώνται αποκλειστικά από ταχυφορτιστές δημόσιας χρήσης. Στον αρχικό σχεδιασμό είχε παρουσιαστεί ενίσχυση 500€ για οικιακό φορτιστή, αλλά η παροχή αυτή πρέπει να επιβεβαιωθεί στον τελικό οδηγό. Το ευρύτερο ελληνικό σχέδιο διαθέτει παράλληλα 135 εκατ. ευρώ για 4.400 δημόσια σημεία φόρτισης σε περιοχές με ανεπαρκείς υποδομές. Παραμένει, ωστόσο, το πρακτικό πρόβλημα των πολιτών που ζουν σε πολυκατοικίες, νοικιάζουν κατοικία ή δεν διαθέτουν ιδιωτική θέση στάθμευσης. Το κοινωνικό leasing δεν πρέπει να συγχέεται με το «Κινούμαι Ηλεκτρικά», καθώς πρόκειται για διαφορετική δράση με κοινωνικά, εισοδηματικά και γεωγραφικά κριτήρια. Δεν έχει ανακοινωθεί δυνατότητα συνδυασμού των δύο επιδοτήσεων για το ίδιο αυτοκίνητο. Η δράση συνδέεται με την εφαρμογή του νέου ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών στα καύσιμα οδικών μεταφορών και θέρμανσης από το 2028, το οποίο μπορεί να μεταφέρει πρόσθετο κόστος στις τιμές καυσίμων. Με 15.000 αυτοκίνητα, το πρόγραμμα δεν μπορεί να ανανεώσει μαζικά τον γηρασμένο ελληνικό στόλο, μπορεί όμως να λειτουργήσει ως στοχευμένη παρέμβαση για ανθρώπους που χρειάζονται ΙΧ και δεν έχουν πρόσβαση σε αξιόπιστη εναλλακτική μετακίνηση. Για να πετύχει, ο τελικός οδηγός θα πρέπει να εξασφαλίζει διαφανείς συμβάσεις, πραγματικά προσιτό συνολικό κόστος, επαρκή αυτονομία, λογικά όρια χιλιομέτρων και προστασία των δικαιούχων από κρυφές χρεώσεις. Μέχρι την έκδοσή του, οριστικά θεωρούνται η τετραετής διάρκεια, το ανώτατο μίσθωμα των 150€, ο στόχος των 15.000 νοικοκυριών και η χρηματοδότηση των 165,3 εκατ. ευρώ. Οι υπόλοιποι όροι παραμένουν υπό διαμόρφωση.