Η εποχή όπου ένα αυτοκίνητο θεωρείται «καθαρό» μόνο επειδή περνά επιτυχώς από ΚΤΕΟ φαίνεται πως πλησιάζει στο τέλος της. Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει ένα νέο πλαίσιο ελέγχων, το οποίο δεν θα βασίζεται αποκλειστικά στον περιοδικό τεχνικό έλεγχο, αλλά σε συνεχή εποπτεία των εκπομπών ρύπων σε πραγματικές συνθήκες κυκλοφορίας. Στο κέντρο αυτής της αλλαγής βρίσκονται τα λεγόμενα ραντάρ ρύπων, δηλαδή ειδικές συσκευές που μπορούν να αναλύουν τα καυσαέρια ενός οχήματος ενώ αυτό περνά κανονικά από τον δρόμο, χωρίς να χρειάζεται να σταματήσει. Η λογική είναι απλή. Οι συσκευές θα τοποθετούνται σε κομβικά σημεία του οδικού δικτύου και θα μετρούν σε ελάχιστα δευτερόλεπτα ουσίες όπως τα οξείδια του αζώτου, το μονοξείδιο του άνθρακα και οι άκαυστοι υδρογονάνθρακες. Την ίδια στιγμή, τα δεδομένα θα συνδυάζονται με την πινακίδα κυκλοφορίας, ώστε οι αρχές να μπορούν να εντοπίζουν ποιο όχημα εκπέμπει υπερβολικούς ρύπους ή παρουσιάζει ενδείξεις παραποιημένου συστήματος αντιρρύπανσης. Δεν πρόκειται δηλαδή για κλασικό ραντάρ ταχύτητας, αλλά για ένα σύστημα απομακρυσμένου περιβαλλοντικού ελέγχου. Η αλλαγή εντάσσεται στο νέο ευρωπαϊκό πακέτο Roadworthiness Package, το οποίο έχει στόχο να αναβαθμίσει τον τρόπο με τον οποίο ελέγχονται τα οχήματα μετά την ταξινόμησή τους. Η βασική διαπίστωση είναι ότι ο σημερινός έλεγχος μέσω ΚΤΕΟ δεν επαρκεί πάντα. Ένα αυτοκίνητο μπορεί να περάσει επιτυχώς τον έλεγχο και αργότερα να κυκλοφορεί με χαλασμένο καταλύτη, βουλωμένη ή αφαιρεμένη διάταξη DPF, πρόβλημα στο EGR, πειραγμένο AdBlue ή ηλεκτρονική παραποίηση που επηρεάζει τις πραγματικές εκπομπές του. Στο στόχαστρο δεν θα μπουν όλα τα παλιά αυτοκίνητα μόνο λόγω ηλικίας. Το βασικό κριτήριο θα είναι οι πραγματικοί ρύποι που εκπέμπουν στον δρόμο. Παρ’ όλα αυτά, οι πιο ευάλωτες κατηγορίες είναι προφανείς. Παλαιότερα diesel Euro 4 και Euro 5, αυτοκίνητα με πολλά χιλιόμετρα και ελλιπή συντήρηση, αλλά και ορισμένα Euro 6 με βλάβες ή επεμβάσεις στα συστήματα αντιρρύπανσης, είναι πιθανό να βρεθούν πρώτα στο μικροσκόπιο. Για όσους έχουν κρατήσει το αυτοκίνητό τους σωστά συντηρημένο, η νέα τεχνολογία δεν σημαίνει αυτόματα πρόβλημα. Για όσους όμως κυκλοφορούν με «σβησμένα» φίλτρα και πειραγμένα συστήματα, το περιθώριο ανοχής μικραίνει.

Η Ισπανία έχει ήδη κάνει βήματα προς αυτή την κατεύθυνση, εγκρίνοντας τεχνικό πρότυπο για συστήματα απομακρυσμένου ελέγχου ρύπων. Αυτό δείχνει ότι η ιδέα δεν βρίσκεται πια μόνο σε επίπεδο θεωρητικής συζήτησης. Το ζητούμενο είναι να δημιουργηθεί ένα κοινό πλαίσιο, ώστε τα κράτη μέλη να μπορούν να εφαρμόσουν μόνιμους ή στοχευμένους ελέγχους στους δρόμους, με τρόπο που να έχει νομική και τεχνική βάση. Για τον οδηγό, η ουσία είναι ότι το αυτοκίνητο δεν θα κρίνεται μόνο την ημέρα του ΚΤΕΟ. Θα μπορεί να εντοπιστεί οποιαδήποτε στιγμή, αν οι εκπομπές του είναι πολύ πάνω από τα επιτρεπτά όρια. Αυτό αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η συντήρηση, ειδικά στα diesel. Ένα φίλτρο μικροσωματιδίων που έχει αφαιρεθεί, ένα σύστημα AdBlue που έχει απενεργοποιηθεί ή ένα πρόβλημα στον καταλύτη δεν θα είναι πλέον κάτι που φαίνεται μόνο σε συνεργείο ή σε στατικό έλεγχο. Θα μπορεί να καταγραφεί στον δρόμο, εκεί όπου το αυτοκίνητο λειτουργεί πραγματικά. Η νέα τεχνολογία δεν στέλνει από μόνη της ένα αυτοκίνητο στην πρέσα. Αυτός είναι ο υπερβολικός τρόπος να περιγραφεί το μέτρο. Αυτό που μπορεί να κάνει είναι να οδηγήσει ένα όχημα σε πρόσθετο έλεγχο, πρόστιμο, υποχρεωτική επισκευή ή, σε ακραίες περιπτώσεις, σε απόσυρση από την κυκλοφορία αν δεν μπορεί να συμμορφωθεί. Η διαφορά είναι σημαντική, γιατί το πρόβλημα δεν είναι η ηλικία του αυτοκινήτου, αλλά η κατάσταση στην οποία κυκλοφορεί. Σε πόλεις με έντονο κυκλοφοριακό και αυξημένη ατμοσφαιρική ρύπανση, τέτοια συστήματα μπορούν να γίνουν εργαλείο πίεσης για τα πιο ρυπογόνα οχήματα. Αν εφαρμοστούν σωστά, θα ξεχωρίζουν το παλιό αλλά σωστά συντηρημένο αυτοκίνητο από εκείνο που κυκλοφορεί με σοβαρές βλάβες ή παράνομες μετατροπές. Αν εφαρμοστούν πρόχειρα, υπάρχει ο κίνδυνος να μετατραπούν σε ακόμη έναν μηχανισμό προστίμων χωρίς ουσιαστική βελτίωση της ποιότητας του αέρα. Η κατεύθυνση πάντως είναι ξεκάθαρη. Μετά τις κάμερες ταχύτητας, τις κάμερες για κινητό και ζώνη, τα συστήματα ελέγχου λεωφορειολωρίδων και τις ψηφιακές διασταυρώσεις, έρχεται η σειρά των ρύπων. Το αυτοκίνητο δεν θα ελέγχεται μόνο για το πώς κινείται, αλλά και για το τι αφήνει πίσω του. Για τα παλιά και πειραγμένα οχήματα, αυτό σημαίνει ότι η περίοδος της ανοχής μικραίνει. Για τους οδηγούς που συντηρούν σωστά το αυτοκίνητό τους, σημαίνει απλώς ότι η πραγματική κατάσταση του οχήματος θα μετρά περισσότερο από ένα χαρτί ΚΤΕΟ στο ντουλαπάκι.